7 nguyên nhân táo bón ở người lớn: Cách nhận biết và hướng điều trị

Táo bón ở người lớn là tình trạng phổ biến, biểu hiện bằng việc đi tiêu khó khăn, phân khô cứng, phải rặn nhiều hoặc cảm giác chưa đi hết phân. Tình trạng này có thể chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn do thay đổi sinh hoạt, chế độ ăn uống nhưng cũng có thể kéo dài và tái diễn. Xác định đúng nguyên nhân táo bón ở người lớn là bước quan trọng để lựa chọn cách cải thiện phù hợp.

Trong bài viết dưới đây, TS.BS Nguyễn Thị Minh Thu – chuyên gia Y học cổ truyền, cố vấn Dược phẩm Hoàng Long ViNa sẽ cung cấp những thông tin hữu ích về 7 nguyên nhân gây táo bón thường gặp ở người lớn, các dấu hiệu nhận biết và những hướng cải thiện, điều trị phù hợp, an toàn.

Táo bón ở người lớn là gì?

Táo bón ở người lớn là tình trạng đi tiêu khó khăn, phân thường khô hoặc cứng, phải rặn nhiều hoặc có cảm giác chưa đi hết phân. Một số người có thể đi đại tiện ít hơn bình thường, thường dưới 3 lần mỗi tuần.

Tuy nhiên, tần suất đi ngoài không phải yếu tố duy nhất để nhận biết táo bón. Một người vẫn có thể đi đại tiện hằng ngày nhưng phân cứng, phải rặn nhiều hoặc luôn có cảm giác đi chưa hết phân.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Đi đại tiện ít hơn 3 lần mỗi tuần.
• Phân khô, cứng hoặc thành từng viên nhỏ.
• Khó đi ngoài, phải rặn nhiều.
• Cảm giác phân bị mắc hoặc chưa đào thải hết.
• Đầy bụng, chướng bụng, khó chịu vùng bụng.
• Đau khi đi đại tiện.
• Có thể xuất hiện máu tươi do tổn thương vùng hậu môn, chẳng hạn nứt hậu môn hoặc trĩ.

Táo bón có thể chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn do thay đổi chế độ ăn, sinh hoạt hoặc lịch trình. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài hoặc thường xuyên tái phát, cần xem xét nguyên nhân cụ thể.

7 nguyên nhân táo bón ở người lớn thường gặp

1. Chế độ ăn thiếu chất xơ

Đây là một trong những nguyên nhân táo bón ở người lớn phổ biến. Chất xơ có vai trò quan trọng trong việc tạo khối phân và hỗ trợ quá trình đào thải phân.

Khi khẩu phần ăn chứa ít rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt hoặc các thực phẩm giàu chất xơ, phân có thể trở nên nhỏ, khô và khó di chuyển qua đại tràng. Tình trạng này dễ gặp ở những người thường xuyên ăn đồ chế biến sẵn, nhiều thịt, ít rau hoặc có thói quen bỏ bữa.

Dấu hiệu nhận biết:

• Phân khô, cứng hoặc thành từng viên nhỏ.
• Đi ngoài khó, phải rặn.
• Số lần đại tiện giảm.
• Có cảm giác chưa đi hết phân.
• Dễ đầy bụng, nặng bụng.

Hướng cải thiện: Có thể tăng dần lượng chất xơ trong chế độ ăn thông qua rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Nên tăng từ từ để cơ thể thích nghi, đồng thời uống đủ nước.

2. Uống không đủ nước

Nước tham gia vào quá trình duy trì độ mềm của phân. Khi cơ thể thiếu nước, đại tràng có xu hướng hấp thu nhiều nước hơn từ phân, khiến phân trở nên khô và cứng.

Người làm việc trong môi trường nóng, vận động nhiều, thường xuyên quên uống nước hoặc có thói quen thay nước lọc bằng đồ uống khác có thể dễ gặp tình trạng này.

Dấu hiệu thường gặp gồm khô miệng, nước tiểu sẫm màu, phân khô cứng, đi đại tiện khó hoặc phải rặn nhiều.

Hướng cải thiện: Duy trì thói quen uống nước đều trong ngày, thay vì chỉ uống khi cảm thấy khát. Lượng nước cần thiết có thể khác nhau tùy tuổi, mức độ vận động, thời tiết và tình trạng sức khỏe.

3. Ít vận động, ngồi lâu

Lối sống ít vận động cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ táo bón. Khi ngồi nhiều trong thời gian dài, hoạt động thể chất thấp có thể ảnh hưởng đến nhu động ruột và thói quen đi đại tiện.

Đây là tình trạng khá phổ biến ở người làm việc văn phòng, lái xe đường dài hoặc thường xuyên sử dụng máy tính.

Dấu hiệu nhận biết:

• Ít vận động trong ngày.
• Thường xuyên ngồi nhiều giờ liên tục.
• Đại tiện không đều.
• Phân khô hoặc khó đi.
• Đầy bụng, chướng bụng.

Hướng cải thiện: Nên duy trì vận động thường xuyên phù hợp với thể trạng như đi bộ, tập thể dục nhẹ, yoga hoặc các hoạt động thể chất khác. Với người phải ngồi lâu, nên đứng dậy vận động sau mỗi khoảng thời gian nhất định.

4. Thói quen nhịn đi đại tiện

Nhịn đại tiện thường xuyên là một nguyên nhân táo bón ở người lớn dễ bị bỏ qua. Khi có nhu cầu nhưng cố nhịn, phân lưu lại lâu hơn trong đại tràng và tiếp tục bị hấp thu nước. Theo thời gian, phân trở nên khô cứng hơn và khó đào thải.

Một số người có thói quen nhịn đi ngoài vì bận công việc, ngại sử dụng nhà vệ sinh công cộng hoặc không muốn gián đoạn công việc.

Nếu tình trạng này lặp lại, cơ thể có thể hình thành thói quen đại tiện không đều.

Hướng cải thiện: Nên đi vệ sinh khi cơ thể xuất hiện nhu cầu, dành đủ thời gian để đại tiện và cố gắng xây dựng thói quen đi ngoài vào một thời điểm phù hợp trong ngày.

5. Thay đổi sinh hoạt, căng thẳng và rối loạn thói quen đại tiện

Tâm lý căng thẳng, mất ngủ, thay đổi lịch sinh hoạt, đi công tác hoặc du lịch có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa. Một số người nhận thấy tình trạng táo bón xuất hiện hoặc nặng hơn trong những giai đoạn công việc áp lực.

Ngoài yếu tố tâm lý, việc thay đổi giờ ăn, giờ ngủ và thói quen vận động cũng có thể làm rối loạn nhịp đại tiện.

Biểu hiện có thể gặp:

• Đi ngoài không đều.
• Khó đi đại tiện dù có cảm giác buồn.
• Đầy bụng hoặc chướng bụng.
• Táo bón xuất hiện sau khi thay đổi môi trường sống.
• Tình trạng cải thiện khi sinh hoạt ổn định trở lại.

Hướng cải thiện: Cố gắng duy trì giờ ăn, giờ ngủ và thời gian đại tiện tương đối ổn định. Đồng thời, hạn chế căng thẳng kéo dài, tăng vận động và xây dựng chế độ ăn cân đối.

6. Một số thuốc có thể gây táo bón

Táo bón cũng có thể liên quan đến việc sử dụng một số loại thuốc. Một số thuốc giảm đau, thuốc bổ sung sắt, một số thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc canxi và một số nhóm thuốc khác có thể gây hoặc làm nặng thêm táo bón ở một số người.

Nếu táo bón bắt đầu sau khi sử dụng một loại thuốc mới, người bệnh nên lưu ý mối liên quan này.

Lưu ý: Không nên tự ý ngừng thuốc đang được bác sĩ kê đơn chỉ vì xuất hiện táo bón. Có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được đánh giá thuốc đang sử dụng và cân nhắc hướng xử trí phù hợp.

7. Bệnh lý tiêu hóa hoặc bệnh lý toàn thân

Không phải trường hợp táo bón nào cũng bắt nguồn từ chế độ ăn uống hoặc sinh hoạt. Một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến nhu động ruột, quá trình tiêu hóa hoặc khả năng đào thải phân.

Một số tình trạng có thể liên quan đến táo bón gồm hội chứng ruột kích thích, đái tháo đường, suy giáp và một số bệnh lý ảnh hưởng đến hệ thần kinh hoặc cơ vùng sàn chậu. Ngoài ra, những thay đổi bất thường trong đường tiêu hóa cũng cần được bác sĩ đánh giá khi có dấu hiệu cảnh báo.

Đặc biệt, nếu táo bón xuất hiện đột ngột ở người trước đây đại tiện bình thường, kéo dài không rõ nguyên nhân hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường, không nên chỉ tự điều trị tại nhà.

Dấu hiệu nhận biết táo bón ở người lớn

Nhận biết sớm táo bón giúp người bệnh chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt. Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Đi đại tiện ít hơn bình thường.
• Phân khô, cứng.
• Khó đi ngoài hoặc phải rặn nhiều.
• Cảm giác đau, khó chịu khi đại tiện.
• Cảm giác đi chưa hết phân.
• Có cảm giác tắc nghẽn ở vùng hậu môn – trực tràng.
• Đầy bụng, chướng bụng hoặc nặng bụng.

Mỗi người có thói quen đại tiện khác nhau nên cần đánh giá tổng thể các triệu chứng thay vì chỉ căn cứ vào số lần đi ngoài.

Táo bón kéo dài có nguy hiểm không?

Táo bón kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Việc thường xuyên phải rặn khi đại tiện có thể làm tăng áp lực vùng hậu môn – trực tràng và góp phần làm nặng thêm một số vấn đề như trĩ hoặc nứt hậu môn.

Bên cạnh đó, táo bón lâu ngày có thể khiến người bệnh luôn cảm thấy đầy bụng, khó chịu, ăn uống kém và lo lắng mỗi khi đi vệ sinh.

Điều quan trọng là không nên xem nhẹ tình trạng táo bón kéo dài, đặc biệt khi các triệu chứng xuất hiện bất thường hoặc ngày càng nặng.

Khi nào người bị táo bón cần đi khám?

Người bị táo bón nên được thăm khám nếu tình trạng kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc không cải thiện sau khi đã điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt.

Đặc biệt, cần chú ý khi táo bón đi kèm các dấu hiệu như:

• Có máu trong phân hoặc chảy máu khi đi ngoài.
• Đau bụng dữ dội hoặc đau bụng kéo dài.
• Nôn ói.
• Sụt cân không chủ ý.
• Sốt.
• Thay đổi rõ rệt thói quen đại tiện kéo dài.
• Táo bón xuất hiện đột ngột và kéo dài.
• Không thể đi ngoài hoặc xì hơi kèm bụng chướng nhiều.

Trong những trường hợp này, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân thay vì tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng kéo dài.

Hướng điều trị và cải thiện táo bón ở người lớn

Sau khi xác định nguyên nhân táo bón ở người lớn, hướng cải thiện cần tập trung vào nguyên nhân cụ thể. Với trường hợp liên quan đến chế độ ăn và lối sống, có thể bắt đầu bằng những thay đổi đơn giản nhưng duy trì đều đặn.

Điều chỉnh chế độ ăn

Bổ sung rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt để tăng lượng chất xơ. Nên tăng từ từ và kết hợp uống đủ nước để hạn chế đầy hơi, chướng bụng.

Uống đủ nước

Duy trì thói quen uống nước đều đặn trong ngày. Người có bệnh lý đặc biệt hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế nước nên tuân thủ hướng dẫn riêng.

Tăng cường vận động

Đi bộ và các bài tập phù hợp có thể giúp duy trì hoạt động thể chất và hỗ trợ nhu động ruột. Không nhất thiết phải tập luyện cường độ cao; quan trọng là duy trì thường xuyên.

Xây dựng thói quen đại tiện

Không nên nhịn khi có nhu cầu. Có thể dành một khoảng thời gian cố định trong ngày để đi đại tiện, tạo thói quen đều đặn và hạn chế việc rặn quá mức.

Xem xét thuốc đang sử dụng

Nếu nghi ngờ thuốc đang dùng liên quan đến táo bón, cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ. Không tự ý ngừng thuốc kê đơn.

Sử dụng sản phẩm hỗ trợ khi phù hợp

Trong một số trường hợp, người trưởng thành có thể cân nhắc các sản phẩm hỗ trợ cải thiện táo bón phù hợp với tình trạng của mình. Tuy nhiên, cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, chú ý đối tượng không nên dùng và tránh lạm dụng các sản phẩm có tác dụng nhuận tràng.

Trà Thanh Trường hỗ trợ cải thiện táo bón như thế nào?

Bên cạnh điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt, Trà Thanh Trường – Dược phẩm Hoàng Long ViNa được sử dụng với mục đích hỗ trợ cải thiện tình trạng táo bón, đại tiện khó và cảm giác đầy bụng.

Trong mỗi gói Trà Thanh Trường có nhóm thành phần nhuận tràng – thông tiện và hành khí – giảm đầy chướng.

Ma Tử Nhân có tác dụng nhuận tràng, bổ huyết, sinh tân dịch. Phần dầu béo trong Ma Tử Nhân có thể góp phần làm mềm phân và tăng độ ẩm trong lòng ruột, từ đó hỗ trợ quá trình đại tiện.

Phan Tả Diệp có tác dụng tả hạ, kích thích nhu động ruột, thường được sử dụng trong các trường hợp táo bón cần hỗ trợ đi ngoài.

Bên cạnh đó, Chỉ Thực có tác dụng phá khí, tiêu tích, giáng khí, hỗ trợ giảm cảm giác đầy bụng, nặng bụng và thúc đẩy quá trình lưu thông của đường tiêu hóa.

Hậu Phác có tác dụng hành khí, hóa thấp, tiêu trệ, phù hợp với hướng hỗ trợ giảm đầy hơi, chướng bụng và cảm giác bụng tức nặng thường đi kèm táo bón.

Sản phẩm không thay thế chế độ ăn uống khoa học, vận động và thăm khám y tế khi cần thiết. Người có bệnh lý nền, đang sử dụng thuốc hoặc có triệu chứng bất thường nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng.

5 lưu ý giúp hạn chế táo bón tái phát

Để hỗ trợ duy trì hoạt động tiêu hóa ổn định, người trưởng thành nên lưu ý:

• Ăn đủ chất xơ: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn chất xơ phù hợp.
• Uống nước đều đặn: Không đợi đến khi khát mới uống nước.
• Duy trì vận động: Hạn chế ngồi liên tục trong nhiều giờ.
• Không nhịn đại tiện: Tạo thói quen đi vệ sinh đều đặn và tránh rặn quá mạnh.
• Theo dõi triệu chứng: Nếu táo bón kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Có nhiều nguyên nhân táo bón ở người lớn, từ chế độ ăn ít chất xơ, uống không đủ nước, ít vận động, nhịn đại tiện đến tác dụng của thuốc hoặc một số bệnh lý. Vì vậy, việc xác định nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn hướng cải thiện phù hợp.

Nếu táo bón ở mức độ nhẹ và liên quan đến thói quen sinh hoạt, người bệnh có thể bắt đầu bằng việc điều chỉnh chế độ ăn, uống đủ nước, tăng vận động và xây dựng thói quen đại tiện khoa học. Khi tình trạng kéo dài, tái diễn hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần chủ động thăm khám để được đánh giá nguyên nhân.

Dược phẩm Hoàng Long ViNa cung cấp các sản phẩm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tiêu hóa. Quý khách có nhu cầu tìm hiểu về Trà Thanh Trường hoặc chè ngâm trĩ Thanh Hậu An hỗ trợ tiêu hóa, vui lòng liên hệ 1800.088.818 (miễn phí 24/7) hoặc Fanpage Dược phẩm Hoàng Long ViNa để được tư vấn và hướng dẫn sử dụng phù hợp.