Nguyên nhân gây bệnh trĩ là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị hiệu quả

Bệnh trĩ là một trong những bệnh lý hậu môn – trực tràng phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và ngày càng có xu hướng gia tăng do thói quen sinh hoạt thiếu khoa học. Tuy không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng bệnh trĩ gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như đau rát, ngứa ngáy, chảy máu khi đi đại tiện và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Vậy nguyên nhân gây bệnh trĩ là gì, làm sao để nhận biết sớm các dấu hiệu của bệnh và đâu là phương pháp điều trị hiệu quả?

Để hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh trĩ cũng như lựa chọn được giải pháp điều trị phù hợp, hãy cùng TS.BS.CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – chuyên gia trong lĩnh vực Y học cổ truyền, cố vấn chuyên môn của Dược phẩm Hoàng Long ViNa – khám phá những thông tin hữu ích trong bài viết dưới đây. Những chia sẻ từ chuyên gia sẽ giúp bạn nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và áp dụng các biện pháp phòng ngừa, cải thiện bệnh trĩ an toàn, hiệu quả.

1. Bệnh trĩ là gì?

Bệnh trĩ là tình trạng các đám rối tĩnh mạch ở vùng hậu môn – trực tràng bị giãn quá mức, sưng phồng và hình thành búi trĩ. Đây là một trong những bệnh lý hậu môn trực tràng phổ biến nhất hiện nay, có thể gặp ở mọi đối tượng, từ người trẻ tuổi đến người cao tuổi.

Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhưng bệnh trĩ gây ra nhiều phiền toái trong sinh hoạt hàng ngày. Người bệnh thường gặp phải các triệu chứng như đau rát hậu môn, chảy máu khi đại tiện, ngứa ngáy khó chịu hoặc sa búi trĩ. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể tiến triển nặng hơn, làm tăng nguy cơ thiếu máu, viêm nhiễm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Theo vị trí xuất hiện, bệnh trĩ được chia thành:

• Trĩ nội: Búi trĩ hình thành bên trong ống hậu môn.
• Trĩ ngoại: Búi trĩ xuất hiện bên ngoài hậu môn.
• Trĩ hỗn hợp: Kết hợp cả trĩ nội và trĩ ngoại.

Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng bệnh trĩ gây nhiều phiền toái trong sinh hoạt hằng ngày như đau rát, chảy máu khi đại tiện, ngứa ngáy hậu môn và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

2. Nguyên nhân gây bệnh trĩ là gì?

Hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh trĩ là bước quan trọng giúp mỗi người chủ động phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Theo các chuyên gia, bệnh trĩ thường hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau.

Táo bón kéo dài

Táo bón được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh trĩ. Khi bị táo bón, người bệnh thường phải rặn mạnh trong quá trình đại tiện. Điều này làm gia tăng áp lực lên hệ thống tĩnh mạch hậu môn trực tràng, khiến các búi tĩnh mạch bị giãn nở và hình thành búi trĩ.

Nếu tình trạng táo bón diễn ra thường xuyên trong thời gian dài, nguy cơ mắc bệnh trĩ sẽ tăng lên đáng kể.

Tiêu chảy kéo dài

Không chỉ táo bón, tiêu chảy mạn tính cũng có thể gây tổn thương niêm mạc hậu môn và làm tăng áp lực lên vùng trực tràng. Việc đi vệ sinh nhiều lần trong ngày khiến các tĩnh mạch hậu môn dễ bị kích thích và suy yếu.

Thói quen ngồi hoặc đứng quá lâu

Những người làm công việc văn phòng, lái xe đường dài, công nhân đứng nhiều giờ liên tục hoặc ít vận động có nguy cơ mắc bệnh trĩ cao hơn bình thường.

Khi ngồi hoặc đứng lâu, máu khó lưu thông trở về tim, dẫn đến ứ trệ tuần hoàn ở vùng hậu môn trực tràng và làm gia tăng áp lực lên các tĩnh mạch.

Chế độ ăn uống thiếu chất xơ

Việc ăn ít rau xanh, trái cây và uống không đủ nước khiến phân trở nên khô cứng, gây táo bón. Đây là yếu tố thúc đẩy sự hình thành bệnh trĩ.

Ngoài ra, thói quen sử dụng nhiều thực phẩm cay nóng, đồ ăn nhanh, thức uống có cồn cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Mang thai và sinh con

Phụ nữ mang thai là nhóm đối tượng dễ bị bệnh trĩ. Khi thai nhi phát triển lớn dần, áp lực từ tử cung lên vùng chậu tăng lên, làm cản trở quá trình lưu thông máu.

Bên cạnh đó, sự thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ cũng khiến thành tĩnh mạch trở nên yếu hơn. Quá trình rặn đẻ tự nhiên cũng làm tăng nguy cơ hình thành búi trĩ.

Béo phì và thừa cân

Người thừa cân, béo phì thường có áp lực ổ bụng cao hơn bình thường. Điều này gây chèn ép lên hệ thống tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng và tạo điều kiện cho bệnh trĩ phát triển.

Tuổi tác

Theo thời gian, các mô nâng đỡ tĩnh mạch hậu môn dần suy yếu. Vì vậy, người cao tuổi có nguy cơ mắc bệnh trĩ cao hơn so với người trẻ.

Yếu tố di truyền

Một số người có cơ địa thành mạch yếu hoặc rối loạn cấu trúc mô liên kết bẩm sinh. Điều này khiến họ dễ mắc bệnh trĩ hơn nếu gặp các yếu tố nguy cơ khác.

3. Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ

Ngoài những nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố sau cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển của bệnh:

• Ít vận động thể chất.
• Thường xuyên căng thẳng, stress.
• Thức khuya kéo dài.
• Tiền sử gia đình có người mắc bệnh trĩ.
• Mắc các bệnh lý về gan hoặc tuần hoàn máu.

Việc nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ sẽ giúp mỗi người có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

4. Dấu hiệu nhận biết bệnh trĩ

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh trĩ giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả cao hơn và hạn chế biến chứng.

Chảy máu khi đại tiện

Đây là triệu chứng phổ biến nhất của bệnh trĩ.

Ban đầu, lượng máu thường rất ít và chỉ xuất hiện trên giấy vệ sinh hoặc lẫn trong phân. Khi bệnh tiến triển nặng hơn, máu có thể chảy thành giọt hoặc thành tia.

Đau rát hậu môn

Người bệnh thường cảm thấy đau rát sau khi đi đại tiện, đặc biệt ở những trường hợp trĩ ngoại hoặc trĩ có biến chứng viêm nhiễm.

Ngứa ngáy vùng hậu môn

Dịch tiết từ búi trĩ có thể gây kích ứng da quanh hậu môn, dẫn đến cảm giác ngứa ngáy và khó chịu kéo dài.

Sa búi trĩ

Khi bệnh tiến triển, búi trĩ có thể sa ra ngoài hậu môn.

Ban đầu búi trĩ tự co lên sau khi đại tiện. Tuy nhiên ở các giai đoạn nặng hơn, người bệnh phải dùng tay đẩy lên hoặc búi trĩ sa thường xuyên.

Cảm giác vướng cộm ở hậu môn

Nhiều người mô tả cảm giác như có dị vật hoặc khối thịt thừa ở hậu môn, gây khó chịu khi ngồi hoặc vận động.

Tiết dịch hậu môn

Búi trĩ có thể tiết dịch làm vùng hậu môn luôn trong tình trạng ẩm ướt, khó chịu và dễ viêm nhiễm.

5. Các cấp độ của bệnh trĩ

Trĩ độ 1

• Búi trĩ mới hình thành.
• Chưa sa ra ngoài.
• Có thể xuất hiện chảy máu nhẹ.

Trĩ độ 2

• Búi trĩ sa khi đi đại tiện.
• Tự co trở lại sau khi đại tiện.

Trĩ độ 3

• Búi trĩ sa ra ngoài.
• Cần dùng tay đẩy vào.

Trĩ độ 4

• Búi trĩ sa thường xuyên.
• Không thể đẩy trở lại.
• Nguy cơ biến chứng cao.

6. Bệnh trĩ có nguy hiểm không?

Nhiều người cho rằng bệnh trĩ chỉ gây khó chịu và không cần điều trị. Tuy nhiên, nếu kéo dài, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng như:

Thiếu máu

Tình trạng chảy máu kéo dài khiến cơ thể mất máu mãn tính, dẫn đến thiếu máu với các biểu hiện:

• Mệt mỏi.
• Hoa mắt chóng mặt.
• Da xanh xao.
• Giảm khả năng tập trung.

Tắc mạch búi trĩ

Máu đông hình thành bên trong búi trĩ gây sưng đau dữ dội và cần được xử lý kịp thời.

Nhiễm trùng hậu môn

Vùng hậu môn ẩm ướt, tổn thương kéo dài tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

Hoại tử búi trĩ

Đây là biến chứng nghiêm trọng, thường xảy ra khi búi trĩ bị sa nghẹt trong thời gian dài.

7. Cách điều trị bệnh trĩ hiệu quả

Tùy thuộc vào mức độ bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp.

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Đây là giải pháp nền tảng giúp cải thiện bệnh trĩ.

Người bệnh nên:

• Ăn nhiều rau xanh.
• Bổ sung trái cây tươi.
• Tăng cường ngũ cốc nguyên hạt.
• Uống từ 2–2,5 lít nước mỗi ngày.
• Hạn chế đồ ăn cay nóng.
• Giảm bia rượu và chất kích thích.

Thay đổi thói quen sinh hoạt

Một số thói quen tốt giúp hỗ trợ điều trị bệnh trĩ gồm:

• Không ngồi quá lâu trong nhà vệ sinh.
• Không rặn mạnh khi đại tiện.
• Tập thể dục thường xuyên.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Tránh ngồi hoặc đứng liên tục trong thời gian dài.

Ngâm rửa hậu môn bằng thảo dược

Ngâm hậu môn bằng các loại thảo dược phù hợp giúp:

• Làm sạch vùng hậu môn.
• Giảm đau rát.
• Hỗ trợ giảm viêm.
• Tăng cảm giác dễ chịu sau đại tiện.

Đây là giải pháp được nhiều người áp dụng để hỗ trợ chăm sóc vùng hậu môn tại nhà.

Sử dụng thuốc điều trị

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc uống hỗ trợ tăng độ bền thành mạch.
• Thuốc giảm viêm.
• Thuốc giảm đau.
• Thuốc đặt hậu môn.
• Kem hoặc gel bôi tại chỗ.

Người bệnh cần sử dụng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

8. Các thủ thuật điều trị trĩ

Đối với các trường hợp bệnh tiến triển nặng hơn, bác sĩ có thể áp dụng:

Thắt búi trĩ bằng vòng cao su

Phương pháp này làm giảm lưu lượng máu đến búi trĩ khiến búi trĩ teo dần.

Tiêm xơ búi trĩ

Tiêm thuốc vào búi trĩ nhằm làm co nhỏ mạch máu và giảm kích thước búi trĩ.

Quang đông hồng ngoại

Sử dụng tia hồng ngoại để làm đông mạch máu nuôi búi trĩ.

Điều trị bằng thủ thuật

Đối với bệnh trĩ độ 2 hoặc độ 3, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thắt búi trĩ bằng vòng cao su.
• Tiêm xơ búi trĩ.
• Quang đông hồng ngoại.

Các phương pháp này giúp giảm kích thước búi trĩ mà không cần phẫu thuật lớn.

Phẫu thuật cắt trĩ

Khi bệnh đã ở giai đoạn nặng hoặc xuất hiện biến chứng, phẫu thuật có thể được cân nhắc.

Một số phương pháp phổ biến gồm:

• Cắt trĩ Milligan Morgan.
• Longo.
• HCPT.
• Laser.

Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám để lựa chọn phương pháp phù hợp.

9. Cách phòng ngừa bệnh trĩ hiệu quả

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Để giảm nguy cơ mắc bệnh trĩ, bạn nên:

• Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Tập thể dục thường xuyên.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu.
• Không rặn mạnh khi đại tiện.
• Điều trị sớm tình trạng táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài.
• Khám sức khỏe định kỳ khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở hậu môn trực tràng.

10. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám nếu gặp các triệu chứng sau:

• Chảy máu hậu môn nhiều hoặc kéo dài.
• Đau dữ dội vùng hậu môn.
• Búi trĩ sa thường xuyên.
• Có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Điều trị tại nhà nhưng không cải thiện.